Rozdział trzeci

Konstytucja władzy sowieckiej

A. Organizacja władzy centralnej

Ustęp szósty

O Wszechrosyjskim Zjeździe Rad Delegatów Robotniczych, Włościańskich, Kozackich i Czerwonej Armii

24. Wszechrosyjski Zjazd Sowietów jest najwyższą władzą.

25. Wszechrosyjski Zjazd Sowietów składa się z przedstawicieli sowietów miejskich, licząc po jednym delegacie na 25 tysięcy wyborców, i z przedstawicieli gubernialnych zjazdów sowietów, licząc jednego deputata na 125 tysięcy mieszkańców.

26. Wszechrosyjski Zjazd Sowietów zwoływany bywa przez Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy nie mniej jak dwa razy do roku.

27. Nadzwyczajny Zjazd Sowietów może być zwołany albo za inicjatywą Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego, albo na żądanie sowietów miejscowych, reprezentujących jedną trzecią całej ludności republiki.

28. Wszechrosyjski Zjazd Sowietów wybiera Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy w liczbie nie więcej jak 200 osób.

29. Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy jest odpowiedzialny przed Wszechrosyjskim Zjazdem Sowietów.

30. Między dwoma zjazdami władzą najwyższą jest Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy.

Ustęp siódmy

O Wszechrosyjskim Centralnym Komitecie Wykonawczym

31. Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy jest najwyższym prawodawczym, wykonawczym i kontrolującym organem republiki.

32. Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy nadaje ogólny kierunek działalności rządu robotniczo-włościańskiego i wszystkich organów władzy sowieckiej w kraju, jednoczy i spaja prace, tyczące się ustawodawstwa i rządów, i czuwa nad wprowadzeniem w życie konstytucji sowieckiej, uchwał Wszechrosyjskich Zjazdów Sowietów i centralnych organów władzy sowieckiej.

33. Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy rozpatruje i zatwierdza projekty dekretów i inne wnioski Rady Komisarzy Ludowych lub też poszczególnych zarządów, a także wydaje własne dekrety i rozporządzenia.

34. Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy zwołuje Wszechrosyjskł Zjazd Sowietów, któremu zdaje sprawę ze swej działalności oraz przedstawia referaty w kwestii ogólnej polityki i oddzielnych zagadnień.

35. Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy tworzy Radę Komisarzy Ludowych dla ogólnego prowadzenia spraw republiki oraz jej oddziały (komisariaty ludowe) dla kierownictwa poszczególnych dziedzin władzy.

36. Członkowie Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego pracują w oddziałach (komisariatach ludowych) lub wykonują specjalne polecenia Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego.

Ustęp ósmy

O Radzie Komisarzy Ludowych

37. Rada Komisarzy Ludowych sprawuje ogólny zarząd spraw republiki.

38. Wypełniając to zadanie, Rada Komisarzy Ludowych wydaje dekrety, rozporządzenia, instrukcje i w ogóle czuwa nad prawidłowym i wartkim biegiem życia państwowego.

39. O wszystkich swych postanowieniach i zamiarach Rada Komisarzy Ludowych niezwłocznie zawiadamia Wszechrosysjki Centralny Komitet Wykonawczy.

40. Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy ma prawo obalić lub wstrzymać wszelkie rozporządzenia lub postanowienia Rady Komisarzy Ludowych.

41. Wszelkie rozporządzenia i postanowienia Rady Komisarzy Ludowych o wielkim politycznym znaczeniu mają być przedkładane do rozpatrzenia i zatwierdzenia Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego.

42. Członkowie Rady Komisarzy Ludowych stoją na czele poszczególnych komisariatów ludowych.

43. Komisariatów ludowych jest siedemnaście, a mianowicie: spraw zagranicznych, wojny, marynarki, spraw wewnętrznych, sprawiedliwości, pracy, opieki społecznej, oświaty ludowej, poczt i telegrafów, spraw narodowościowych, finansów, komunikacji, rolnictwa, handlu i przemysłu, aprowizacji, kontroli państwowej, najwyższa rada gospodarstwa ludowego, komisariat zdrowia.

44. Przy boku każdego komisarza ludowego istnieje kolegium, którego członkowie uzyskać muszą zatwierdzenie Rady Komisarzy Ludowych.

45. Komisarz ludowy ma prawo sam rozstrzygać wszelkie kwestie dotyczące powierzonej mu dziedziny, zawiadamiając kolegium. Na wypadek różnicy zdań co do tego lub innego postanowienia kolegium, nie wstrzymując go, może oskarżyć komisarza przed Radą Komisarzy Ludowych lub przed prezydium Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego. Takież prawo skargi mają poszczególni członkowie kolegium.

46. Rada Komisarzy Ludowych jest całkowicie odpowiedzialna przed Wszechrosyjskim Centralnym Komitetem Wykonawczym.

47. Komisarze ludowi i kolegia przy komisariatach ludowych są odpowiedzialne przed Radą Komisarzy Ludowych, przed Wszechrosyjskim Zjazdem Sowietów i przed Wszechrosyjskim Centralnym Komitetem Wykonawczym.

48. Tytuł komisarza ludowego przysługuje wyłącznie członkom Rady Komisarzy Ludowych, zarządzającym ogólnymi sprawami republiki, i żaden inny przedstawiciel władzy sowieckiej czy to w centrum, czy na prowincji przywłaszczać go sobie nie może.

Ustęp dziewiąty

O zakresie władzy Wszechrosyjskiego Zjazdu Sowietów i Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego

49. W zakres władzy Wszechrosyjskiego Zjazdu Sowietów i Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego wchodzą wszystkie kwestie ogólnopaństwowego znaczenia, jako to:

- zatwierdzenie, zmiana i uzupełnienie konstytucji republiki;

- ogólne kierownictwo polityki zewnętrznej i wewnętrznej;

- ustalenie i zmiana granic, jako też odłączenie części terytoriów republiki;

- ustalenie granic i kompetencji dzielnicowych związków sowieckich;

- przyjęcie w skład Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Sowieckiej Republiki nowych członków lub też uznanie wystąpienia z jej grona oddzielnych jej części;

- ogólny podział administracyjny kraju i zatwierdzenie zrzeszeń dzielnicowych;

- ustanowienie i zmiana systemu miar, wag i monet na terytorium Republiki Rosyjskiej;

- stosunki z obcymi państwami, wypowiedzenie wojny i zawarcie pokoju;

- zaciągnięcie pożyczek, zawieranie układów cłowych i handlowych, jako też umów finansowych;

- ustanowienie zasad i ogólnego planu całego gospodarstwa ludowego i poszczególnych jego gałęzi na terytorium republiki;

- zatwierdzenie budżetu;

- ustanowienie ogólnopaństwowych podatków oraz obowiązków;

- ustanowienie zasad organizacji siły zbrojnej;

- ogólnopaństwowe prawodawstwo, organizacja sądownictwa itp.;

- mianowanie i usuwanie tak poszczególnych członków Rady Komisarzy Ludowych, jak i całej rady, oraz zatwierdzenie przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych;

- wydanie ogólnych postanowień o nadawaniu i utracie praw obywatela rosyjskiego i o prawach cudzoziemców na terytorium republiki;

- prawo amnestii ogólnej i częściowej.

50. Oprócz wymienionych kwestii, do kompetencji Wszechrosyjskiego Zjazdu Sowietów i Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego należą wszystkie kwestie, które te instytucje uznają za konieczne rozstrzygnąć.

51. Wyłącznie do kompetencji Wszechrosyjskiego Zjazdu Sowietów należą:

a) ustanowienie, uzupełnienie i zmiana konstytucji sowieckiej;

b) ratyfikacja traktatów pokojowych.

52. Rozstrzygnięcie kwestii wymienionych w punktach 3 i 8 paragrafu 49 może być dokonane przez Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy jedynie w takim razie, jeżeli zwołanie Wszechrosyjskiego Zjazdu Sowietów okaże się niemożliwe.

B. Organizacja władzy sowieckiej na prowincji

Ustęp dziesiąty

O zjazdach sowietów

53. Zjazdy sowietów tworzą się w sposób następujący:

a) Dzielnicowe - z przedstawicieli sowietów wiejskich i zjazdów powiatowych, licząc po jednym delegacie na 25 tysięcy wyborców, a od miast po jednym delegacie na 5 tysięcy wyborców, ale nie więcej niż 500 członków na całą dzielnicę; albo też z przedstawicieli gubernialnych zjazdów sowietów, wybieranych według tej samej normy, jeśli ten zjazd zbiera się bezpośrednio przed zjazdem gubernialnym.

b) Gubernialne (okręgowe) - z przedstawicieli sowietów miejskich i zjazdów wołosti, licząc po jednym delegacie na 10 tysięcy mieszkańców, a od miast po jednym delegacie na 2 tysiące wyborców, nie więcej jednak jak 300 deputatów na całą gubernię (okręg), przy czym na wypadek zwołania powiatowego zjazdu sowietów bezpośrednio przed gubernialnym wybory odbywają się w ten sam sposób nie przez zjazdy wołosti, ale przez zjazd powiatowy.

c) Powiatowe (rejonowe) - z przedstawicieli sowietów wiejskich, licząc jednego delegata na 10 tysięcy mieszkańców, jednak nie więcej jak 300 deputatów na cały powiat.

d) Wołostnyje - z przedstawicieli wiejskich sowietów gminnych, w stosunku 1 deputowanego na 10 członków każdego sowietu.[1]

54. Zjazdy sowietów zwoływane są przez odpowiednie organa sowieckiej władzy (komitety wykonawcze) według ich uznania lub na żądanie sowietów miejscowości liczących nie mniej niż jedna trzecia ludności danego rejonu, w każdym razie nie rzadziej niż dwa razy na rok w dzielnicy, dwa razy w ciągu trzech miesięcy w guberni i powiecie i raz na miesiąc w wołosti.

55. Zjazdy sowietów (dzielnicowy, gubernialny, powiatowy i wołostnyj) wybierają swój organ wykonawczy, komitet wykonawczy, liczba członków którego nie powinna przekraczać: a) w dzielnicach i guberniach - 25, b) w powiatach - 20, c) w wołostiach - 10.

Komitet wykonawczy jest odpowiedzialnym przed zjazdem sowietów, który go wybrał

56. W zakresie swej kompetencji zjazd sowietów (dzielnicowy, gubernialny, powiatowy i wołostnyj) jest najwyższą władzą na danym terytorium.

Ustęp jedenasty

O sowietach deputatów

57. Sowiety deputatów tworzą się:

a) w miastach, licząc jednego delegata na 1 tysąc mieszkańców, nie mniej niż 50, nie więcej niż 1 tysiąc członków;

b) we wsiach, stanicach, chutorach, miasteczkach i miastach o ludności nie mniej niż 10 tysięcy, licząc jednego delegata na 100 ludzi, nie mniej [niż] 3 i nie więcej niż 50 ludzi na każdą miejscowość.

Okres pełnomocnictwa deputatów trwa trzy miesiące.[2]

58. Dla spraw bieżących sowiety deputatów wybierają ze swego grona wykonawczy organ (komitet wykonawczy), w liczbie nie więcej niż 5 ludzi w osadach wiejskich, a w miastach licząc jednego delegata na 50 członków, ale nie mniej niż 3 i nie więcej niż 15 (w Petersburgu i w Moskwie nie więcej niż 40). Komitet wykonawczy odpowiedzialny jest przed sowietem, który go wybrał.

59. Sowiety deputatów zwołują komitety wykonawcze według swego uznania lub na żądanie mniej niż połowy członków sowietu, nie rzadziej niż raz w tygodniu w miastach i dwa razy w tygodniu w osadach wiejskich.

60. Sowiet, a w przypadku przewidzianym w paragrafie 57 (uwaga) ogólne zebranie wyborców stanowi w zakresie swego działania najwyższą władzę w danej miejscowości.

Ustęp dwunasty

O zakresie działalności lokalnych organów władzy sowieckiej

61. Dzielnicowe, gubernialne, powiatowe i wołostnyje organy władzy sowieckiej, jako też sowiety deputatów mają następujący zakres działania:

a) wprowadzenie w życie wszystkich rozporządzeń odnośnych wyższych organów sowieckiej władzy;

b) usiłowanie podniesienia danego terytorium w znaczeniu kulturalnym i gospodarczym;

c) rozstrzyganie wszelkich kwestii mających wyłącznie miejscowe znaczenie;

d) zjednoczenie całej działalności sowieckiej w granicach danego terytorium.

62. Zjazdom sowietów i ich komitetom wykonawczym przysługuje prawo kontroli nad działalnością miejscowych sowietów, w szczególności zaś dzielnicowym i gubernialnym zjazdom oraz ich komitetom wykonawczym prawo uchylenia postanowień działających w ich okręgu sowietów, z obowiązkiem zawiadamiania o tym, w ważniejszych przypadkach, centralnej władzy sowieckiej.

63. Celem wykonania poruczonych organom sowieckiej władzy zadań zostają utworzone przy sowietach (miejskich i wiejskich) i komitetach wykonawczych (dzielnicowych, gubernialnych, powiatowych i wołostnych) odpowiednie oddziały, z kierownikami oddziałów na czele.



[1] Uwaga pierwsza: W zjazdach powiatowych biorą udział przedstawiciele sowietów miejskich, jeśli ludność danego miasta nie przekracza 10 tysięcy mieszkańców; wiejskie sowiety i miejscowości liczące mniej niż 1 tysiąc mieszkańców łączą się dla wyboru deputatów w zjazdy powiatowe.
Uwaga druga: Sowiety wiejskie, liczące mniej niż 10 członków, posyłają na zjazd wołostnyj po jednym przedstawicielu.

[2] Uwaga: W tych miejscowościach, gdzie to będzie możliwe, sprawy ogólne rozstrzygają się bezpośrednio na ogólnym zebraniu wyborców danej miejscowości.


Konstytucja Sowieckiej Rosji. www.stalin.tv. © Krzysztof Bar 2005